D(e) Stelling: Lara Nuberg over diversiteit in de culturele sector

27 oktober 2021

” Als wij als derde generatie nu niet doorzetten, dan zal de nieuwe generatie over 20 jaar weer het wiel opnieuw moeten uitvinden.”

 

Indisch zwijgen: welke geschiedenissen zijn (nog) onbesproken? 

Er is in de populaire cultuur de laatste tijd veel aandacht voor het voormalig Nederlands-Indië. Zo is onlangs de film De Oost uitgekomen en is er op de VPRO de serie Molukkers in Nederland: 70 jaar op weg naar huis. Deze beelden doen veel stof opwaaien en leiden tot veel discussies over de rol van Nederland in het dekolonisatie proces. Waarom wil dit maar geen onderdeel worden van het Nederlands zelfbeeld en geschiedenis? En hoe verhoudt de culturele sector zich tot dit debat? Dit bracht ons tot de volgende stelling: “Ondanks de hernieuwde aandacht voor het koloniale verleden van Nederlands-Indië wordt het maar geen onderdeel van de algemene Nederlandse geschiedenis.” Lara Nuberg, schrijfster en blogger van Gewoon een Indisch meisje, geeft antwoord.

“Dat is een lastige vraag. Aan de ene kant denk ik dat het een onderdeel kan worden van de algemene geschiedenis, juist vanwege de toegenomen aandacht voor dit onderwerp in de afgelopen decennia. Dat komt mede door de Black Lives Matter beweging. Door deze golfbeweging is er ook meer aandacht voor de koloniale geschiedenis van Indonesië. Ik geef zelf bijvoorbeeld les namens Koloniale sporen in mijn buurt. Tijdens dit project interviewen basisschoolleerlingen ouderen die uit Indonesië, Suriname of het Caraïbisch gebied komen in hun eigen buurt en ik geef daar een voorbereidende les op. Zo kunnen ze vanuit een breed historisch perspectief hun vragen stellen aan de ouderen.”

“Aan de andere kant ben ik dus iemand die mij veel begeeft binnen dit thema. Ik bezoek veel lezingen en tentoonstellingen over verschillende onderwerpen binnen deze koloniale geschiedenis. Daardoor kan het vanuit mijn perspectief lijken alsof dit thema steeds meer op de agenda komt te staan. Daarentegen zie ik op die bijeenkomsten veelal dezelfde mensen. Ik denk dus dat dit een onderwerp is die binnen de diaspora van voormalig Nederlands-Indië weliswaar op de agenda staat, maar vooral voor het eigen publiek is. Het gevolg daarvan is dat de kennis over de geschiedenis van voormalig Nederlands-Indië verder niet heel bekend is bij ‘buitenstaanders’. De uitdaging is, denk ik, om aandacht buiten het al bestaande en geïnteresseerde publiek te genereren voor dit onderwerp.”

“Daarbij is het ook zo dat wat al bekend is, vaak vanuit één bepaald perspectief verteld wordt. Zo staat alleen Max Havelaar in de Nederlandse canon. Het is opvallend dat dit boek wél heel geborgen is in de Nederlandse geschiedenis. Alle Nederlandse middelbare scholieren hebben dit op hun leeslijst en krijgen vooral de ethisch politieke boodschap daarachter mee, terwijl Multatuli niet eens antikoloniaal was. De bredere geschiedenis van Indonesië blijft echter vaak nog onbesproken op scholen. Interesse in dit onderwerp moet vooral vanuit jezelf komen en is niet iets wat vanuit scholen gestimuleerd wordt.”

Koloniale sporen in mijn buurt | In Mijn Buurt

Een les uit ‘koloniale sporen uit mijn buurt’. Bron: website In Mijn Buurt

 Zie je dit beeld veranderden door de representatie van de Indische geschiedenis in de populaire cultuur, zoals bijvoorbeeld de film De Oost?

“Ik heb het gevoel dat bij De Oost, de verhaallijn is ingehaald door de tijd. Zij begonnen hun research al in 2013, onderwerpen zoals ‘politionele acties’ waren nog helemaal geen veelbesproken onderwerpen. Er was weinig aandacht voor in de media, zo heb ik in die tijd met mijn scriptie over voormalig Nederlands-Indië een artikel proberen in te sturen naar de Correspondent. Ik heb daar nooit meer een reactie op gehad, want mensen hadden er weinig interesse voor. Pas rond 2016, toen er boeken verschenen zoals De Tolk van Java en De brandende kampongs van Generaal Spoor, kwam er een gesprek op gang. Dat gesprek werd overigens ook aangewakkerd door de rechtszaken van Indonesische nabestaanden die de Nederlandse staat aanklaagden voor het standrechtelijk executeren van hun echtgenoten en vaders tijdens de periode 1945-1950. En toen merkte je dat er ook meer media-aandacht kwam voor dit verleden.”

“In de afgelopen jaren hebben zich veel ontwikkelingen voorgedaan in de populaire cultuur, maar de Oost heeft een verhaallijn die gebaseerd is op onderzoek van 10 jaar geleden. Het is bijvoorbeeld wederom vanuit een wit perspectief; een witte jongen gaat naar Indonesië en ontwikkelt een schuldgevoel, een beetje een white savior verhaal. Maar het kan ook een goed startpunt zijn om meer over het verleden te praten, daarom zou ik mensen toch aanraden om naar deze film te gaan. Ook voor leerlingen is het een goede manier om het gesprek aan te gaan, want hoeveel van deze KNIL-militairen kregen bijvoorbeeld echt spijt? De film zorgt voor een komma om hier meer over te spreken.”

De FIN (Federatie Indische Nederlanders) had veel kritiek op de film, zoals het zeer negatief neerzetten van KNIL-soldaten, begrijp je dat?

“Nou dat vind ik wel lastig, want zij hadden al een rechtszaak aangespannen voordat de film überhaupt was uitgekomen. Persoonlijk vond ik dat de soldaten zeer menselijk werden neergezet. Ik vind het daarom onterecht om te stellen dat daarmee de Nederlandse militairen worden zwartgemaakt. De FIN kan nogal conservatief uit de hoek komen wat dat betreft. Persoonlijk heb ik een andere blik op hoe het verleden verteld moet worden.”

Er zijn veel verschillende perspectieven op dit verleden, maakt dit het dan zo lastig om hier een eenduidig verhaal van te maken voor de collectieve Nederlandse geschiedenis?

“Ja, ik denk dat dat het wel ingewikkelder maakt. Wanneer we kijken naar de geschiedenis van de Trans-Atlantische slavenhandel is dit veel helderder te vertellen. De erfenis is ook heel duidelijk voor de nakomelingen, namelijk racisme. Voor Nederlands-Indië is dat ingewikkelder, Indo-Europeanen hadden vaak een soort tussenpositie. Aan de ene kant kun je ze daderschap aanrekenen, maar ook slachtofferschap. Indische kinderen werden grootgebracht in een kolonie waar ze werd aangeleerd om tegen de Europeanen op te kijken en de Indonesische voormoeders zo snel mogelijk te vergeten. Het is een overlevingstactiek om je te spiegelen aan de kolonisator. Als je dat generaties blijft herhalen, is het bijna onmogelijk om nog uit die context te komen.”

“Ik als derde generatie heb de trauma’s niet meegemaakt van het hardhandig verliezen van je leefwereld. Misschien kan de derde generatie daarom ook beter uitzoomen, en aangeven waar het wringt. Dat is erg belangrijk als je iets wil leren uit het verleden. Mijn Indische grootmoeder heeft ook geprofiteerd van het systeem, haar familie had ook een baboe. Tegelijkertijd was zij ook, behorende tot de Indische gemeenschap, slachtoffer van discriminatie en racisme, toen zij eenmaal hier in Nederland aankwam. Ik denk ook dat veel Nederlanders deze geschiedenis niet kennen en daarom ook moeilijker te plaatsen in de algemene geschiedenis.”

Denk je dat het ooit onderdeel zal worden van de algemene geschiedenis? 

“Wederom lastig te zeggen. In de jaren 80 was er ook al een groepje actieve Molukse en Indische jongeren die veel samenwerkten in antiracisme bewegingen, ook met Surinaamse jongeren. Zo werd er bijvoorbeeld een aanslag gepleegd door de actiegroep Koeto Reh op het Van Heutsz monument. Ik heb het idee dat er steeds golfbewegingen zijn van jongeren die willen dat het verhaal aangevuld wordt met meer diverse inzichten. Dat vlakte in de jaren 90 weer een beetje af. Nu zie je weer een opleving, mensen van de derde generatie zijn nu twintigers en dertigers, misschien ben je dan wel het meest activistisch. Het kan dus te maken hebben met verschillende leeftijdsgroepen van verschillende generaties. En als wij het nu niet doorzetten, zal de nieuwe generatie over 20 jaar weer het wiel opnieuw moeten uitvinden. Want dat is wel wat wij nu een beetje doen: alles is al een keer opgeschreven, maar er heeft geen borging plaatsgevonden. Datgene wat is opgeschreven wordt niet vanzelfsprekend aan ons geleerd. Nu moeten wij opnieuw aan de slag en verwonderen wij ons weer over hoe verschrikkelijk de onafhankelijkheidsoorlog was, terwijl dat al wel ‘bekend’ was. Zelf ben ik een blog begonnen: Gewoon een Indisch meisje, omdat ik merkte dat veel informatie over het verleden niet goed toegankelijk was. Ik wilde het graag aantrekkelijk presenteren aan de jonge mensen die daar ook vragen over hebben. Maar als deze informatie niet consequent wordt doorgevoerd in het collectieve geheugen, zullen deze gaten in de geschiedenis altijd blijven. De tijd zal leren of dat zo zal zijn.”

Monument Indië-Nederland in Amsterdam beklad met rode verf | NOS

Besmeuring van Van Heutsz monument tijdens Indië herdenking 2020. Bron: NOS 

 Mis jij nog dingen in de cultuursector wat betreft Indische representatie?

“Als het gaat over het koloniale verleden, is de Indische geschiedenis alleen in de belangstelling als het gaat om de onafhankelijkheidsoorlog. Alles wat daarvoor is gebeurd, zoals de verdeel en heers principes die de Nederlanders hebben toegepast om de bevolking te manipuleren en te whitewashen, daar hebben we het nooit over. Het gaat vaak over slavernij in de West en politionele acties in de Oost. Dat is eigenlijk heel beperkt, want kolonialisme is een systeem wat erg vergelijkbaar is in beide gebiedsdelen en er worden maar weinig verbanden gelegd in het publieke debat. Ik hoop dat dat wel gaat gebeuren, want dat zal leiden tot meer solidariteit onderling. En zolang het niet gebeurd is, is dat alleen maar in het voordeel voor de Nederlandse overheid zelf. Zo zie je op de Indische herdenking hoe nationalistisch het is. Het wapperen van de Nederlandse vlag, het van Heutsz regime en militaire rituelen. Je moet vrij conservatief zijn wil je je daardoor aangesproken voelen. Zo vind ik KetiKoti bijvoorbeeld echt een feest voor de Surinamers, die gaan niet het Wilhelmus zingen tussendoor. Ik mis soms een manier van hoe wij als Indische Nederlanders ook op een meer diverse en antikoloniale manier kunnen gaan herdenken wat geweest is.”

——————————————-

 

 

 

 

Lara Nuberg (1990) schrijft, spreekt en maakt (audio)verhalen over koloniale geschiedenis en identiteit. Zelf is zij derde generatie Indische              Nederlander. Haar werk vind je onder andere in Het Parool, de Volkskrant, Moesson, VPRO Gids en op NPO Radio 1. In december 2020 verscheen het boek In haar voetsporen dat Lara schreef met de Indonesische schrijfster Lala Bohang. Het boek won eerder in Engelse uitgave de Ronald McDonald award. Momenteel werkt ze bij Das Mag aan haar debuutroman.

Foto: Yara Jimmink 

 

Foto Lara Nuberg
D(e) Stelling

Dit is de derde blog in de nieuwe blogreeks door my daily shot of culture. Met ‘(D)e stelling leggen wij verschillende stellingen voor aan professionals binnen de culturele sector. Wat betekent ‘diversiteit’ voor hen en hoe zien zij de toekomst binnen de sector voor zich? In deze serie hopen wij een bijdrage te kunnen leveren aan het debat, waar een platform wordt gecreëerd waar er open dialogen over diversiteit worden gevoerd.

Dit vind je vast ook interessant
December, lichtpuntjes in donkere tijden.

December, lichtpuntjes in donkere tijden.

Deze november wordt er één to remember, cultuurtiptijd!

Deze november wordt er één to remember, cultuurtiptijd!

Melomaniac:”This is facking awesome!”

Melomaniac:”This is facking awesome!”