D(e) stelling: Mitchell Esajas over diversiteit in de cultuursector

6 september 2021

 

” Verandering komt niet vanzelf, het is iets waar mensen zich actief voor moeten inzetten. “

 

Aandacht voor koloniaal verleden, hype of structurele verandering?

25 mei was het precies een jaar geleden dat de Black Lives Matter protesten in de Verenigde Staten begonnen, als reactie op de dood van George Floyd. Protesten met verstrekkende gevolgen over de hele wereld, niet alleen in de maatschappij maar ook binnen de culturele sector. Veel instellingen reflecteren op hun eigen positie rondom dit debat en besteden aandacht aan het slavernijverleden. Op de Anton de Kom -herdenkingsdag in The Black Archives vorig jaar, stelde Simone Zeefuik, schrijver en initiator van diverse projecten rondom diversiteit, dat dit ook een hype kan zijn. Lijkt dit een jaar na dato te kloppen of is er daadwerkelijk ruimte voor structurele verandering binnen de sector? De stelling deze keer luidt dan ook:  ‘De grote hoeveelheid aandacht voor het koloniaal verleden binnen de culturele sector is een hype.’ Mitchell Esajas geeft antwoord.

“Het is denk ik niet iets waar je ja of nee op kan antwoorden”, begint Mitchell. “Het verschilt erg per instelling en de tijd zal het voor een deel ook moeten uitwijzen. Enerzijds zie ik wel ontwikkelingen waarvan ik denk dat ze er performatief en oppervlakkig uitzien. Instellingen die bijvoorbeeld evenementen organiseren met onderwerpen rondom Black Lives Matter in de programmering, maar qua diversiteit in personeel weinig tot niets veranderen.”

“Aan de andere kant zie ik ook wel positieve veranderingen binnen het huidige discours. Veel instellingen zijn serieus bezig om op hun eigen positie te reflecteren en de collecties te herzien. Het Rijksmuseum is bijvoorbeeld met een tentoonstelling over slavernij gekomen. Ze hebben Valika Smeulders aangesteld als hoofd geschiedenis en Stephanie Archangel een van de conservatoren gemaakt. Hierdoor is de instelling een stap verder. Na een honderd vijftigjarig bestaan, is dit nu de eerste keer dat ze dit zo expliciet behandelen.” Ik vraag me echter wel af het het slavernijverleden structureel onderdeel zal worden van de permanente tentoonstelling of dat het bij deze tijdelijke tentoonstelling blijft. ”

“Dus ja, ik zie goede ontwikkelingen, maar ik denk dat het zeker ook nog beter kan. Voornamelijk dus op het gebied van personeel. Het zijn nu vaak nog kortlopende projecten waar tijdelijke krachten vanuit de zwarte gemeenschap voor worden gevraagd. Ik zie nog te weinig dat ze worden aangesteld op posities waar besluiten worden genomen.”

Hoe denk je dat een structurele verandering bewerkstelligd kan worden?

“Dat is een interessante vraag. Ik denk dat het voor een deel begint buiten de culturele instellingen. Als je kijkt naar de opleidingen op gebied van kunst, cultuur, geschiedenis en design, zie je dat er vanuit een beperkt perspectief naar de wereld wordt gekeken. Wat als kwalitatief goede kunst of cultuur wordt gezien, hebben zwarte professionals misschien wel een andere blik op. Ik had vroeger zelf ook vrij weinig met CKV (Culturele en Kunstzinnige Vorming). Bij mij op school ging dat bijna alleen maar over de Grieken, Romeinen en Europese kunst. Wat op zich interessant kan zijn, maar als dat het enige is wat je leert en ziet van de Europese kunst en cultuur, dan is de kans kleiner dat je voor een dergelijke opleiding kiest als leerling van kleur.”

“Dat musea vaak vanuit een eenzijdige eurocentrische blik keken, wordt nu schoorvoetend erkent. Maar ja, als je opleidingen hebt die ook nog op een andere manier zijn opgebouwd, dan kan dat beperkend zijn voor veel zwarte studenten of studenten van kleur. Het resulteert in dat opleidingen niet aansluiten op een bepaalde behoefte. Wanneer studenten dan afstuderen en er zo’n laag percentage studenten van kleur is, werkt dat door in de professionele wereld.”

                                                                                                              Poster voor de nieuwe tentoonstelling in The Black Archives . Bron: The Black Archives

De tentoonstelling ‘Surinamers in Nederland: 100 jaar emancipatie en strijd’ is nu bij jullie te zien. Erg toepasselijk voor nu. Welke rol denk je dat activisme heeft gespeeld voor de verhalen die nu verteld worden? En wat is er anders dan voorheen?

“Ik denk dat verschillende dingen anders zijn dan voorheen. Ten eerste is er al langer kritiek op de mechanismen van ongelijkheid in de samenleving en de sector, maar twintig jaar geleden hadden we bijvoorbeeld nog geen social media. Dat heeft, denk ik, onze generatie veel beter in staat gesteld om meer zichtbaar te zijn en om mensen te mobiliseren. Neem bijvoorbeeld de protesten op de dam: dat was binnen een dag opgezet. Er stonden toen meer dan tienduizend mensen op het plein. Een ander punt, en dat is voor de sector extra relevant: social media zorgt er ook voor dat instituten of individuen makkelijker ter verantwoording worden geroepen. Het is mooi dat de Gouden Koets tentoonstelling er nu is en dat eerder de term gouden eeuw aangepast is. Dat komt denk ik voor een deel door activisten die tweets hebben gestuurd met kritiek op ouderwetse terminologie. En ja, instellingen zijn zeker wel gevoelig voor dergelijke kritiek en hun imago.”

“We proberen ook te laten zien in onze tentoonstelling dat activisme verandert per generatie. Vaak ligt de nadruk in de geschiedschrijving op de periode vanaf de jaren 60/ 70, toen het activisme steeds duidelijker naar voren kwam. Toen kwamen er ook veel grotere aantallen Surinamers hier naartoe. Maar in de jaren 30, weliswaar in kleinere aantallen, was er ook al een Surinaamse gemeenschap die ook met allerlei uitdagingen te kampen had, zoals racisme.”

“En dan zie je dat verschillende generaties, verschillende ‘struggles’ hadden, die steeds op elkaar aansloten. In de jaren 70 richtte men zich op de dekolonisatie en culturele emancipatie en dat werd deels bereikt door de onafhankelijkheid. Toch besluiten mensen dan in Nederland te blijven door onrust in Suriname, terwijl ze eerst kwamen met het idee dat het voor even was. Daarom was er in de eerste instantie weinig beweging om dingen zoals zwarte piet aan te willen passen; het voelde niet als ons land.”

                                    Onderdeel van de expositie ‘Surinamers in Nederland: 100 jaar emancipatie en strijd’. Bron: The Black Archives 

“Voorgaande generaties hadden ook andere prioriteiten”, vervolgt Mitchell. “De generatie van mijn ouders kwam rechtstreeks uit Suriname. Zij waren hier niet geboren en getogen en zagen zichzelf misschien nog een beetje als gast. Als je voor het eerst bij iemand over de vloer komt ga je niet direct allerlei kritische vragen stellen over hoe hij of zij zijn of haar huis heeft ingericht. Activisme lag toen bij huisvesting, werk en je weg überhaupt vinden in deze maatschappij. Mijn generatie is hier echter wel geboren en dan krijg je toch vragen over wat wij hier op school leren, vrijheid van meningsuiting, gelijkheid et cetera. Dat zie je terug in bewegingen als Kick Out Zwarte Piet.”

Kunnen we dan, met veranderingen zoals de opkomst van social media meegenomen, stellen dat deze aandacht voor diversiteit geen hype blijft?

“Ja, dat is en blijft aan ons denk ik. “En aan iedereen die dit artikel wil lezen”, voegt Mitchell lachen toe. Verandering komt niet vanzelf, het is iets waar mensen zich actief voor moeten inzetten. Tot voor kort was het een beperkt groepje dat zich hiervoor in zette. Met een kleine groep kun je veel teweeg brengen, maar uiteindelijk moet er toch een kritische massa komen die vanuit verschillende hoeken en verschillende posities gaat bijdragen en ruimte gaat maken. Ik vind het een positieve ontwikkeling dat er nu aandacht is voor bijvoorbeeld het koloniale verleden in musea. En hopelijk leidt dit inderdaad tot verankering en duurzame verandering in de sector. Er zijn nog heel veel verhalen te vertellen over diversiteit en dat hoeft niet alleen over kolonialisme te gaan.”

Door Daimy Comijs

——————————————-

Mitchell Esajas (1988) heeft sociologie gestudeerd aan de Vrije Universiteit en is medeorganisator van de Black Lives Matter protesten van mei 2020. Ook is hij een van de oprichters van New Urban Collective: een vereniging voor zwarte studenten en studenten van kleur o.a. vanuit het gebrek aan diversiteit en zwarte perspectieven in het onderwijs en andere delen van de maatschappij, opgericht in 2011. Daarnaast is hij samen met andere leden van New Urban Collective en de gebroeders Heilbron, medeoprichter van The Black Archives, een archief over het zwarte erfgoed van Nederland. Én hij is lid van de actiegroep Kick-out Zwarte Piet. Esajas organiseert veel lezingen en debatten over diversiteit en inclusiviteit. Tot slot was hij ook nog te zien als expert bij De Racisme Kennistest op NPO3 in maart dit jaar. 

Dit is een test

Aspha Bijnaar
D(e) Stelling

Dit is de tweede blog in de nieuwe blogreeks door my daily shot of culture. Met ‘(D)e stelling leggen wij verschillende stellingen voor aan professionals binnen de culturele sector. Wat betekent ‘diversiteit’ voor hen en hoe zien zij de toekomst binnen de sector voor zich? In deze serie hopen wij een bijdrage te kunnen leveren aan het debat, waar een platform wordt gecreëerd waar er open dialogen over diversiteit worden gevoerd.

Dit vind je vast ook interessant
Pak je agenda er maar weer bij, dikke stift, hier onze cultuurtips voor september!

Pak je agenda er maar weer bij, dikke stift, hier onze cultuurtips voor september!

PODCAST: T-shirtje van de Mariafanclub – met Jacobien Elffers over MARIA MARIA MARIA

PODCAST: T-shirtje van de Mariafanclub – met Jacobien Elffers over MARIA MARIA MARIA

De allerlekkerste cultuurtips in augustus, welke smaak neem jij?

De allerlekkerste cultuurtips in augustus, welke smaak neem jij?